تبلیغات
قرآن کتاب مبین
آیه لیله المبیت

وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یَشْری نَفْسَهُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ وَ اللَّهُ رَؤُفٌ بِالْعِبادِ (بقره / 207)

و از میان مردم كسى است كه جان خود را براى طلب خشنودى خدا مى‏فروشد، و خدا نسبت به [این‏] بندگان مهربان است.

 

شان نزول آیه

در غایة المرام بیست حدیث ـ كه نه حدیث آن از طرق اهل سنت و یازده حدیثش از طرق امامیه است ـ روایت می كند كه این آیه در شأن امیر مؤمنان علی علیه السّلام در لیلة المبیت؛ یعنى شبى كه در جاى پیامبر(ص) خوابید و پیامبر (ص) به مدینه هجرت فرمود، نازل شد و این مطلب را عموم مفسرین شیعه و سنی در ذیل این آیه ذكر نموده‏اند. (اطیب البیان فی تفسیر القرآن: 2 / 386)

 

وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یَشْری نَفْسَهُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ وَ اللَّهُ رَؤُفٌ بِالْعِبادِ (بقره / 207)

و از میان مردم كسى است كه جان خود را براى طلب خشنودى خدا مى‏فروشد، و خدا نسبت به [این‏] بندگان مهربان است.

 

شان نزول آیه

در غایة المرام بیست حدیث ـ كه نه حدیث آن از طریق اهل سنت و یازده حدیثش از طریق امامیه است ـ روایت می كند كه این آیه در شأن امیرمؤمنان علی علیه السّلام در لیلة المبیت؛ یعنى شبى كه در جاى پیامبر(ص) خوابید و پیامبر (ص) به مدینه هجرت فرمود، نازل شد و این مطلب را عموم مفسرین شیعه و سنی در ذیل این آیه ذكر نموده‏اند. (اطیب البیان فی تفسیر القرآن: 2 / 386)

 

جریان لیله المبیت

پیامبر اکرم(ص) در سال دهم بعثت حضرت ابوطالب حامى و مدافع خویش را از دست داد. هنوز مدتی از داغ عمو نگذشته بود که حضرت خدیجه همسر گرامی و حامی دیگرش را از دست دااد. از این رو مشركان قریش تصمیم گرفتند به هر قیمتى که شده نداى توحید را در محیط شرك خاموش سازند و او را زندانى، تبعید و یا به قتل برسانند.

خداوند پیامبر اکرم(ص) را از نقشه قریش آگاه ساخت و آیات ذیل نازل شد:

«وَ إِذْ یَمْكُرُ بِكَ الَّذینَ كَفَرُوا لِیُثْبِتُوكَ أَوْ یَقْتُلُوكَ أَوْ یُخْرِجُوكَ وَ یَمْكُرُونَ وَ یَمْكُرُ اللَّهُ وَ اللَّهُ خَیْرُ الْماكِرینَ (30)؛ و [یاد كن‏] هنگامى را كه كافران در باره تو نیرنگ مى‏كردند تا تو را به بند كَشَند یا بكُشند یا [از مكّه‏] اخراج كنند، و نیرنگ مى‏زدند، و خدا تدبیر مى‏كرد، و خدا بهترین تدبیركنندگان است.»

در میان این پیشنهادهاى سه گانه، نقشه قتل پیامبر تصویب گشت و قرار شد از هر قبیله فردى انتخاب گردد و در نیمه شب وارد خانه پیامبر شوند و او را قطعه قطعه كنند و خون او در میان قبائل عرب پخش گردد تا خاندان هاشم را یاراى نبرد با قبائل كه در ریختن خون وى شركت كرده اند، نباشد.

فرشته وحى، پیامبر را از نقشه قریش آگاه كرد او از شیوه غافل گیرى بهره گرفت و خانه را ترك نمود. ولى براى این كه اطمینان افراد مسلح را نسبت به ماندن خود در خانه جلب كند، لازم دید كه كسى در بستر پیامبر بخوابد و این شخص فداكار جز امام على(ع) نبود و از این نظر پیامبر رو به على(ع) كرد و فرمود: مشركان قریش امشب نقشه قتل مرا كشیده اند و تصمیم گرفته اند كه به طور دسته جمعى به خانه من بریزند و مرا در میان بسترم بكشند، از این جهت از طرف خدا مإمورم كه مكه را به سوى نقطه اى ترك كنم، هم اكنون لازم است امشب در فراش من بخوابى و آن «بُرد سبز» را به خود بپیچى تا آنان تصور كنند كه من هنوز در بسترم آرمیده ام و از تعقیب من صرف نظر کنند.

در چنین شرائط وحى الهى درباره ستایش ایمان على(ع)بر قلب پیامبر فرود آمد، و ایمان و وفاى على را ستود و فرمود: (و من الناس من یشرى نفسه ابتغإ مرضاه الله و الله رووف بالعباد)

على(ع) از آغاز شب در بستر پیامبر آرمید و چهل نفر تروریست اطراف خانه را محاصره كرده و از شكاف در به داخل خانه مى نگریستند و وضع خانه را عادى مى دیدند و گمان مى كردند كه پیامبر(ص) در بستر خود آرمیده است. همه آنان سراپا یك تن، حس و مراقبت بودند دلها بیدار و چشمها تیز و سینه ها پر از كینه بود.  آنان وضع خانه را تحت نظر گرفته بودند كه جنبش مورى از نظر آنان مخفى نبود.

 

یورش به خانه وحى

مإموران قریش كه دست هاى آنان روى قبضه شمشیر بود، منتظر فرمانى بودند كه به خانه وحى یورش ببرند. از شكاف در به خوابگاه پیامبر مى نگریسته اند و تصور مى كردند وى در بستر خود آرمیده و روانداز سبز رنگى را به روى خود افكنده است، ولى نمى دانستند او على(ع)است كه با قلبى مطمئن و آرام در خوابگاه پیامبر آرمیده است.

فرمان یورش صادر شد مإموران با شمشیرهاى برهنه به طور دسته جمعى به خانه پیامبر هجوم آوردند، و ناگهان دیدند كه تیر آنان به سنگ خورده و پیامبر مكه را ترك گفته است و على(ع) در خوابگاه او خوابیده است. آیه یاد شده در آغاز در این سبب فرود آمد.

 

نکات تفسیری:

ـ وَ مِنَ النَّاسِ «من» براى تبعیض است و طبق اخبار وارده در ذیل آیه مراد از «بعض مردم» امیر مؤمنان على(ع) است. (اطیب البیان فی تفسیر القرآن: 2 / 386)

ـ این آیه در مقابل آیه اول از آیات 206 ـ  204 سوره بقره است كه در آنجا نیز ‏فرمود: (وَ مِنَ النَّاسِ ... )

ـ از این مقابله فهمیده مى‏شود كه وصف در این جمله نیز در مقابل وصف آن جمله است یعنى همانطور كه مراد از جمله: «وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یُعْجِبُكَ» بیان این معنا است كه در آن عصر و آن ایام مردى وجود داشته كه به گناهان خود افتخار مى‏كرده، و عزت مى‏فروخته، و از خودش خوشش مى‏آمده، و به ظاهر دم از صلاح مى‏زده، در حالى كه در دل نقشه دشمنى مى‏كشیده، مردى بوده كه از رفتارش چیزى جز فساد و هلاك عاید دین و انسانیت نمى‏شده.

ـ همچنین از جمله: «وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یَشْرِی نَفْسَهُ ...» نیز فهمیده مى‏شود در آن روز مردى وجود داشته كه جز به پروردگار خود نمى‏بالیده، و جز به دست آوردن رضاى خداى تعالى هیچ هدفى را دنبال نمى‏كرده، مردى بوده كه رفتارش امر دین و دنیا را اصلاح مى‏كرده، و به وسیله او حق احقاق مى‏شده، و عیش انسانها پاكیزه مى‏شده، و بشر از بركات اسلام برخوردار مى‏شد.

ـ با این بیان ارتباط انتهای آیه با ابتدای آن به خوبى روشن مى‏گردد، و معلوم مى‏شود كه چرا در ذیل آیه فرموده: «وَ اللَّهُ رَؤُفٌ بِالْعِبادِ، خدا نسبت به بندگان رؤوف است؟» چون وجود چنین فردى در میان انسانها خود رأفتى است از خداى سبحان به بندگانش آرى اگر مردانى داراى این صفات بین مردم و در مقابل آن دسته دیگر از مردان منافق و مفسده‏جو وجود نداشتند، اركان دین منهدم مى‏شد، و در بناى صلاح رشاد سنگى روى سنگ قرار نمى‏گرفت. اما خداى تعالى همواره آن باطل‏ها را به وسیله این حق‏ها از بین برده، و افساد دشمنان دین را به وسیله اصلاح اولیائش تلافى و جبران مى‏كند، هم چنان كه خودش فرمود:

«وَ لَوْ لا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَهُدِّمَتْ صَوامِعُ وَ بِیَعٌ وَ صَلَواتٌ وَ مَساجِدُ یُذْكَرُ فِیهَا اسْمُ اللَّهِ كَثِیراً (حج / 40)؛ و اگر خدا بعضى از مردم را با بعض دیگر دفع نمى‏كرد، صومعه‏ها و كلیساها و كنیسه‏ها و مساجدى كه نام خدا در آنها بسیار برده مى‏شود، سخت ویران مى‏شد»

و نیز فرمود: «فَإِنْ یَكْفُرْ بِها هؤُلاءِ فَقَدْ وَكَّلْنا بِها قَوْماً لَیْسُوا بِها بِكافِرِینَ. (انعام / 89)؛ اگر اینان [مشركان‏] بدان كفر ورزند، بى‏گمان، گروهى [دیگر] را بر آن گماریم كه بدان كافر نباشند.»

ـ پس فسادى كه در دین و دنیا راه پیدا مى‏كند، از ناحیه عده‏اى از افراد است كه جز خودپرستى هواى دیگرى بر سر ندارند، و این فساد و شكافى كه اینان در دین ایجاد مى‏كنند جز باصلاح و اصلاح آن دسته دیگر كه خود را به خداى سبحان فروخته و در دل جز به پروردگار خود نمى‏اندیشند پر نمى‏شود، و زمین و زمینیان به صلاح نمى‏گرایند، و خداى تعالى این معامله سودمند خود را در آیات شریفه قرآن خاطرنشان ساخته است. مانند آیه:

«إِنَّ اللَّهَ اشْتَرى‏ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ أَنْفُسَهُمْ وَ أَمْوالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ، یُقاتِلُونَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ فَیَقْتُلُونَ وَ یُقْتَلُونَ، وَعْداً عَلَیْهِ حَقًّا فِی التَّوْراةِ وَ الْإِنْجِیلِ وَ الْقُرْآنِ، وَ مَنْ أَوْفى‏ بِعَهْدِهِ مِنَ اللَّهِ فَاسْتَبْشِرُوا بِبَیْعِكُمُ الَّذِی بایَعْتُمْ بِهِ (توبه / 111)؛ در حقیقت، خدا از مؤمنان، جان و مالشان را به [بهاى‏] اینكه بهشت براى آنان باشد، خریده است همان كسانى كه در راه خدا مى‏جنگند و مى‏كُشند و كشته مى‏شوند. [این‏] به عنوان وعده حقّى در تورات و انجیل و قرآن بر عهده اوست. و چه كسى از خدا به عهد خویش وفادارتر است؟ پس به این معامله‏اى كه با او كرده‏اید شادمان باشید، و این همان كامیابى بزرگ است.» (المیزان فی تفسیر القرآن: 2 / 147 ـ 146)

ـ «وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یَشْرِی»: و از بین مردم كسى است كه مى‏فروشد. «نَفْسَهُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ»: خود را در طلب رضاى خدا؛ یعنى رضایت خدا را براى خود نمى‏خواهد، و اگر هم براى خودش بخواهد، احساس اینكه این درخواست (رضایت خدا) براى خود او است، وجود ندارد، زیرا اگر جلب رضایت خدا براى خودش، با شعار و احساس و نیّت باشد، به قول خداى تعالى كه مى‏فرماید: «یَشْرِی نَفْسَهُ»، تناقض پیدا مى‏كند. (تفسیر بیان السعاده فی مقامات العباده: 2 / 428)

 

تطمیع نمودن معاویه برای ساختن شان نزولی جعلی

این آیه با توجه به شان نزول آن، یكى از بزرگترین فضایل امام على (ع) است كه در اكثر منابع اسلامى آمده است و این امر به قدرى چشمگیر است كه معاویه، به خاطر دشمنى خاصى كه با امام على ع داشت چنان از این فضیلت ناراحت بود كه شخصی به نام «سمرة بن جندب» را با چهارصد هزار درهم تطمیع كرد كه بگوید این آیه در باره عبدالرحمن بن ملجم، قاتل امام على(ع) نازل شده، و آن منافق جنایت پیشه نیز چنین كرد، ولى همانطور كه انتظار مى‏رفت حتى یك نفر این حدیث جعلی را نپذیرفت. (تفسیر نمونه: 2 / 81؛ نیز شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید: 4 / 73)




برچسب ها: شب هجرت پیامبر به مدینه، خوابیدن امام علی به جای پیامبر، آیات نازل شده در شان امام علی، امام علی در قرآن،

طراحی پوسته از : ایران نقش (طراحی قالب وبلاگهای پارسی)
تمام حقوق این وبلاگ و مطالب آن متعلق به قرآن کتاب مبین - آیه لیله المبیت می باشد.